{"id":23749,"date":"2026-05-25T10:39:56","date_gmt":"2026-05-25T06:39:56","guid":{"rendered":"https:\/\/duzgun.az\/?p=23749"},"modified":"2026-05-25T14:24:38","modified_gmt":"2026-05-25T10:24:38","slug":"s%c9%99rqd%c9%99-v%c9%99-mus%c9%99lman-dunyasinda-ilk-demokratik-dovl%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/duzgun.az\/?p=23749","title":{"rendered":"\u015e\u0259rqd\u0259 v\u0259 m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda ilk demokratik d\u00f6vl\u0259t"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14pt;\">May\u0131n 28-d\u0259 \u015e\u0259rqin ilk demokratik respublikas\u0131 olan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yaranmas\u0131ndan 108 il \u00f6t\u00fcr. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131 be\u015f min illik d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tariximizin \u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n olmaqla yana\u015f\u0131, xalq\u0131m\u0131z\u0131n milli azadl\u0131q m\u00fccadil\u0259sinin m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259si olaraq tariximiz\u0259 m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 kimi daxil oldu. 1813 v\u0259 1828-ci ill\u0259rd\u0259 ba\u015f tutan i\u015f\u011fal fakt\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini itirmi\u015fdi. \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 olmaqla \u00e7oxsayl\u0131 deqredasiya v\u0259 represiyalara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycanda elmin, t\u0259hsilin, m\u00fcst\u0259qil iqtisadi siyas\u0259tin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r hans\u0131 bir \u015f\u0259rait olmam\u0131\u015f, h\u0259tta xalq\u0131m\u0131z\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na m\u00fcxt\u0259lif mane\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 olan halda t\u0259qrib\u0259n 90 il sonra yeni \u0259srin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131na \u2013 yeni d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq yeni bir d\u00f6vl\u0259t qurmaq z\u0259rur\u0259ti meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, AXC-nin yarad\u0131lmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixinin x\u00fcsusi bir s\u0259hif\u0259sidir. Q\u0131sa bir d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ilk parlamenti, h\u00f6kum\u0259ti yarad\u0131lm\u0131\u015f, d\u00f6vl\u0259t atributlar\u0131 t\u0259sis edilmi\u015f, d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu sah\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f, C\u00fcmhuriyy\u0259tin beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 tan\u0131nmas\u0131, diplomatik m\u00fcst\u0259vid\u0259 milli maraqlar\u0131n qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00f6vcudlu\u011fun ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259n xalq hakimiyy\u0259ti v\u0259 insanlar\u0131n b\u0259rab\u0259rliyi prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan AXC b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na eyni h\u00fcquqlar ver\u0259r\u0259k irqi, milli, dini, sinfi b\u0259rab\u0259rsizlik ortadan qald\u0131r\u0131ld\u0131. Eyni zamanda olduqca m\u00fct\u0259r\u0259qqi say\u0131lan m\u00fcdd\u0259alar\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 qanunlar q\u0259bul olunmu\u015fdur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14pt;\">1918-ci il may\u0131n 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Milli \u015euras\u0131 \u0130stiqlal B\u0259yannam\u0259sini imzalamaqla Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyini d\u00fcnyaya b\u0259yan etmi\u015f, xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ox\u0259srlik d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini davam etdirmi\u015fdir. M\u00fcst\u0259qil, azad, demokratik d\u00f6vl\u0259t qurmaq m\u0259qs\u0259dini qar\u015f\u0131ya qoyan demokratik c\u00fcmhuriyy\u0259t \u00f6z m\u00fcq\u0259ddarat\u0131n\u0131 t\u0259yin etm\u0259y\u0259 qadir oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirdi. AXC h\u00f6kum\u0259tinin xarici siyas\u0259tinin ba\u015fl\u0131ca m\u0259qs\u0259di yeni yarad\u0131lm\u0131\u015f d\u00f6vl\u0259ti d\u00fcnyaya tan\u0131tmaq idi. Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda, d\u00fcnyan\u0131n siyasi nizam\u0131n\u0131n yenid\u0259n qurulu\u015f ald\u0131\u011f\u0131 bir zamanda m\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n C\u00fcmhuriyy\u0259tin tan\u0131nmas\u0131n\u0131, habel\u0259 d\u00fcnyan\u0131n apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k idi. D\u00fcnya birliyi t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin f\u0259aliyy\u0259ti say\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizin beyn\u0259lxalq h\u00fcququn subyekti olmas\u0131 1920-ci ilin aprel ay\u0131nda bol\u015fevik i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan\u0131n bir d\u00f6vl\u0259t kimi d\u00fcnyan\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259n silinm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14pt;\">Tarixi prosesl\u0259r v\u0259 hadis\u0259l\u0259r dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, m\u00fcst\u0259qilliyin \u0259ld\u0259 edilm\u0259si n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcr\u0259kk\u0259b proses olsa da, onu qoruyub saxlamaq daha \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli v\u0259zif\u0259dir. XX \u0259srin sonlar\u0131nda yenid\u0259n m\u00fcst\u0259qilliyin\u0259 qovu\u015fan Az\u0259rbaycan suverenliyini qoruyub saxlama\u011f\u0131 bacard\u0131. \u00c7\u0259tin siyasi-iqtisadi d\u00f6vrd\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131dan Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259tiyy\u0259tli t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rd\u00fc, \u00f6lk\u0259d\u0259 davaml\u0131 ictimai-siyasi sabitliyi b\u0259rq\u0259rar etdi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na t\u0259cav\u00fcz\u00fc bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n daxili m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259n xaos, anarxiya \u00e7\u0259tin durum yaratm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259hz bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 xalq\u0131n t\u0259kidi il\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n Ulu \u00d6nd\u0259r d\u00f6vl\u0259timizin v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimizin xilaskar\u0131 oldu. \u00c7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qanuni varisi oldu\u011funu d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 vur\u011fulayan \u00dcmummilli Lider demokratik C\u00fcmhuriyy\u0259tin yaranmas\u0131 g\u00fcn\u00fcn\u00fc \u0259ziz tutaraq h\u0259min g\u00fcn\u00fc Respublika G\u00fcn\u00fc elan etmi\u015f v\u0259 bu bizim milli bayram\u0131m\u0131zd\u0131r \u2013 dey\u0259 qeyd edirdi: M\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 ilk demokratik c\u00fcmhuriyy\u0259tin m\u0259hz Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda yaranmas\u0131 xalq\u0131m\u0131z\u0131n o d\u00f6vrd\u0259 v\u0259 o ill\u0259r \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 \u2013 XIX \u0259srin sonunda v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 milli m\u00fcst\u0259qillik, azadl\u0131q duy\u011fular\u0131 il\u0259 ya\u015famas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. O ill\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n qabaqc\u0131l \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri, m\u00fct\u0259f\u0259kkir adamlar\u0131, ziyal\u0131lar\u0131 xalq\u0131m\u0131zda milli azadl\u0131q, milli m\u00fcst\u0259qillik duy\u011fular\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirmi\u015f, milli dir\u00e7\u0259li\u015f, milli oyan\u0131\u015f \u0259hval-ruhiyy\u0259si yaym\u0131\u015f v\u0259 bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 m\u0259ntiqi olaraq Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r. Biz ilk Demokratik C\u00fcmhuriyy\u0259tin yaranmas\u0131 g\u00fcn\u00fcn\u00fc \u0259ziz tutaraq, onu Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyi g\u00fcn\u00fc \u2013 Respublika G\u00fcn\u00fc elan etmi\u015fik v\u0259 bu, bizim milli bayram\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14pt;\">Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 s\u0259r\u0259ncam v\u0259 t\u0259dbirl\u0259r \u015e\u0259rqd\u0259 ilk parlamentli respublikan\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tinin h\u0259r zaman uca tutuldu\u011funun, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259r verildiyinin s\u00fcbutudur. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin 80 illiyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncamlar, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin \u0130stiqlaliyy\u0259t k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ucald\u0131lm\u0131\u015f \u0130stiqlal b\u0259yannam\u0259si abid\u0259sinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f m\u0259rasimin ke\u00e7irilm\u0259si, Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin 90 illik yubileyi, h\u0259m\u00e7inin C\u00fcmhuriyy\u0259tin 100 illik yubileyinin ke\u00e7irilm\u0259si haqq\u0131nda s\u0259r\u0259ncamlar, 2018-ci ilin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u0130li\u201d elan edilm\u0259si, \u201cAz\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin 100 illiyi (1918-2018)\u201d yubiley medal\u0131\u201d t\u0259sis olunmas\u0131 x\u00fcsusi qeyd olunan m\u0259qamlardand\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14pt;\">M\u00fcasir Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti 1918-ci ild\u0259 yaranm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin varisidir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, 2021-ci ilin oktyabr ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259n sonra M\u00fcst\u0259qillik G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u0259 m\u0259hz AXC-nin yaranmas\u0131 tarixi y\u0259ni 28 may 1918-ci il tarixind\u0259n hesablan\u0131r. Bel\u0259 ki, 2021-ci il 15 oktyabr tarixind\u0259 \u201cM\u00fcst\u0259qillik g\u00fcn\u00fc haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanunu q\u0259bul olmu\u015fdur. S\u00f6z\u00fcged\u0259n Qanunla 28 May M\u00fcst\u0259qillik G\u00fcn\u00fc, oktyabr\u0131n 18-i is\u0259 M\u00fcst\u0259qilliyin B\u0259rpas\u0131 G\u00fcn\u00fc elan edilmi\u015fdir. Bunlar \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 milli yadda\u015f\u0131n b\u0259rpas\u0131, milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rkin t\u0259\u015fviqi olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259t d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259, onun qurucular\u0131na olan h\u00f6rm\u0259t v\u0259 ehtiram\u0131n n\u00fcmun\u0259sidir. \u00d6t\u0259n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f h\u0259r bir add\u0131m v\u0259 q\u0259bul olunmu\u015f h\u0259r bir q\u0259rar do\u011fma Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad olunmas\u0131na xidm\u0259t edib. Prezident \u0130lham \u018fliyevin M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f komandan kimi g\u0259rgin \u0259m\u0259yi, \u015eanl\u0131 Ordumuzun r\u0259\u015fad\u0259ti say\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u0259 qovu\u015fdu, xalq\u0131m\u0131z d\u00fcnyada m\u00fcbariz, d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n v\u0259 m\u00fcz\u0259ff\u0259r xalq kimi tan\u0131nd\u0131. 2020-ci ilin 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si, 2023-c\u00fc ilin \u015eanl\u0131 Z\u0259f\u0259rl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan m\u00fcasir tarixinin \u0259n parlaq v\u0259 q\u00fcrurverici s\u0259hif\u0259l\u0259rini yazd\u0131. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bu g\u00fcn \u00f6z tarixind\u0259n v\u0259 ke\u00e7mi\u015find\u0259n ilhamlanaraq qalib, m\u00fcz\u0259ff\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 kimi b\u00fct\u00f6v v\u0259 azad V\u0259t\u0259nd\u0259 ya\u015fama\u011f\u0131n q\u00fcruru i\u00e7\u0259risind\u0259dir.<\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"font-family: arial, helvetica, sans-serif; font-size: 14pt;\">D\u00fczg\u00fcn.az<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>May\u0131n 28-d\u0259 \u015e\u0259rqin ilk demokratik respublikas\u0131 olan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yaranmas\u0131ndan 108 il \u00f6t\u00fcr. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yarad\u0131lmas\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":23750,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,1],"tags":[],"class_list":["post-23749","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyast","category-esas"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23749","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23749"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23749\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23753,"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23749\/revisions\/23753"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/23750"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23749"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23749"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/duzgun.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}